De paartijd in de natuur

Stekelnekagamen leven in vochtige bossen van Zuidoost-Azië. Daar hangt de voortplanting sterk samen met de seizoenen. Vooral de overgang van een drogere naar een vochtige periode zorgt ervoor dat de hormonen op gang komen.

Daarnaast nemen voedsel, insecten en geschikte eilegplaatsen tijdens het regenseizoen toe. Daardoor hebben jonge dieren na het uitkomen de grootste kans om te overleven.

Natuurlijke prikkels

• hogere luchtvochtigheid;
• regelmatig sproeien;
• iets langere daglengte;
• meer voedsel;
• hogere activiteit van insecten;
• stabiele temperaturen.

Paartijd in gevangenschap

In een terrarium ontbreken natuurlijke seizoenen grotendeels. Daarom is het verstandig om deze omstandigheden geleidelijk na te bootsen. Plotselinge veranderingen leveren meestal weinig voordeel op en kunnen juist stress veroorzaken.

Rustige overgang

Verhoog de luchtvochtigheid, voer iets vaker en zorg voor een stabiel dag- en nachtritme. Daardoor ervaren de dieren een geleidelijke overgang richting de voortplantingsperiode.

Overdrijf deze veranderingen echter niet. Een permanent nat terrarium of extreem hoge temperaturen maken de omstandigheden juist minder gezond.

Wanneer zijn stekelnekagamen geslachtsrijp?

Geslachtsrijp betekent niet automatisch dat een dier ook klaar is om te kweken. Een jonge stekelnekagaam kan wel vruchtbaar zijn, maar lichamelijk nog niet volledig ontwikkeld.

Leeftijd is niet alles

Groei, lichaamsgewicht, voeding en algemene gezondheid zijn minstens zo belangrijk als de kalenderleeftijd. Wacht daarom liever iets langer dan te vroeg beginnen met kweken.

Gebruik alleen gezonde dieren

Dieren die herstellen van ziekte, ondergewicht hebben of parasieten dragen, zijn geen geschikte ouderdieren. Laat nieuwe dieren daarom eerst volledig acclimatiseren.

De voorbereiding op de paartijd

Een succesvolle kweek begint maanden vóór de eerste paring. Juist in deze periode bouw je de conditie van beide dieren op.

Controleer de huisvesting

• werkende UVB-verlichting;
• correcte temperaturen;
• voldoende klimtakken;
• veel schuilplaatsen;
• gezonde planten;
• schone waterpartij.

Laat dieren controleren

Controleer gewicht, eetlust en ontlasting. Bij twijfel is een mestonderzoek op parasieten verstandig voordat de dieren worden gekoppeld.

De conditie van de ouderdieren

Alleen dieren in uitstekende conditie mogen worden ingezet voor de kweek. Zowel overgewicht als ondergewicht vermindert de kans op een succesvolle voortplanting.

Het mannetje

Een gezond mannetje is alert, klimt veel en reageert actief op zijn omgeving. Bovendien moet hij probleemloos kunnen jagen.

Het vrouwtje

Een vrouwtje moet voldoende reserves hebben om eieren te produceren. Tegelijkertijd mag zij niet vervet zijn.

Voeding vóór de paartijd

Een gevarieerd dieet vormt de basis van een succesvolle kweek. Geef verschillende voedseldieren, zorg voor een goede gutload en gebruik calcium en vitamines volgens een passend schema.

Extra aandacht voor calcium

Vooral vrouwtjes bouwen tijdens de eivorming veel calcium in de eischaal in. Daarom is een goede calciumvoorziening ruim vóór de eileg belangrijk.

Verhoog supplementen echter niet willekeurig. Een correcte UVB-installatie blijft noodzakelijk.

Gedrag van het mannetje tijdens de paartijd

Wanneer de hormonen toenemen, verandert het gedrag van het mannetje vaak duidelijk. Hij wordt actiever, zoekt hogere zitplaatsen op en houdt zijn omgeving beter in de gaten.

Veelvoorkomende signalen

• meer kopknikken;
• actiever rondlopen;
• territoriumgedrag;
• meer belangstelling voor het vrouwtje;
• frequenter klimmen;
• intensiever observeren.

Deze gedragingen horen grotendeels bij een normale paartijd. Blijft een mannetje echter voortdurend achter het vrouwtje aan zitten of ontstaat er bijtgedrag, dan moet je de dieren scheiden.

Gedrag van het vrouwtje

Ook het vrouwtje verandert tijdens de voortplantingsperiode. Sommige dieren worden juist actiever, terwijl andere iets terughoudender reageren.

Mogelijke veranderingen

• meer zonnen;
• vaker eten;
• meer drinken;
• meer graven;
• zoeken naar rustige plekken;
• veranderde lichaamshouding.

Niet ieder vrouwtje vertoont alle signalen. Observeer daarom altijd het totale gedrag en niet één afzonderlijk kenmerk.

Wanneer kun je een koppel samenbrengen?

Koppel alleen dieren die gezond zijn, voldoende lichaamsgewicht hebben en al langere tijd probleemloos eten. Daarnaast moeten beide dieren volledig aan hun terrarium gewend zijn.

Neem de tijd

Een rustige introductie levert meestal betere resultaten op dan beide dieren direct permanent samenplaatsen.

Veilig introduceren

Tijdens de eerste uren is extra observatie belangrijk. Zo kun je snel ingrijpen wanneer één van beide dieren voortdurend wordt opgejaagd.

Positieve signalen

• rustig benaderen;
• geen paniekreacties;
• normaal blijven eten;
• voldoende afstand bewaren;
• beide dieren blijven actief.

Negatieve signalen

• bijten;
• hardnekkig achtervolgen;
• voortdurend verjagen;
• niet meer eten;
• langdurig verstoppen;
• zichtbare verwondingen.

Dominantie en agressie herkennen

Niet iedere achtervolging betekent direct agressie. Tijdens de paartijd hoort enig imponeren erbij. Toch bestaat er een duidelijke grens tussen normaal baltsgedrag en gevaarlijke dominantie.

Wanneer het vrouwtje geen rust meer krijgt, voortdurend vlucht of verwondingen oploopt, moeten de dieren onmiddellijk worden gescheiden.

De daadwerkelijke paring

Bij een succesvolle paring benadert het mannetje het vrouwtje voorzichtig. Vaak houdt hij haar korte tijd vast voordat de paring plaatsvindt.

De paring zelf verloopt meestal relatief snel. Daarna zoeken beide dieren vaak weer hun eigen rustplaats op.

Blijf de dagen daarna goed observeren. Een normale eetlust en rustig gedrag zijn goede signalen.

Na de paring

Na een geslaagde dekking begint voor het vrouwtje een nieuwe fase. Zij zal langzaam eieren ontwikkelen en uiteindelijk op zoek gaan naar een geschikte afzetplaats.

Blijf daarom zorgen voor voldoende calcium, gevarieerde voeding en een rustige leefomgeving. Daarnaast is een geschikte legplaats onmisbaar.

In het volgende artikel bespreken we uitgebreid hoe je stekelnekagamen succesvol kunt kweken en hoe je de eileg begeleidt.

Veelgemaakte fouten tijdens de paartijd

1. Te jonge dieren laten paren.
2. Dieren koppelen zonder gezondheidscontrole.
3. Geen quarantaine toepassen bij nieuwe dieren.
4. Onvoldoende calcium vóór de eileg.
5. Geen UVB of verouderde UVB-lamp.
6. Te weinig schuilplaatsen aanbieden.
7. Terrarium te klein voor twee dieren.
8. Agressie te lang laten doorgaan.
9. Verkeerde man-vrouwverhouding.
10. Te snel verwachten dat een nieuw koppel zich voortplant.

Veelgestelde vragen

Wanneer begint de paartijd?

Dat verschilt per dier en hangt samen met de leefomstandigheden, de conditie en de nagebootste seizoenen.

Hoe weet ik of mijn mannetje paargedrag vertoont?

Vaak zie je meer activiteit, kopknikken, territoriumgedrag en duidelijke interesse in het vrouwtje.

Moet een koppel permanent samenblijven?

Nee. Veel kwekers kiezen ervoor dieren alleen tijdens de voortplantingsperiode gecontroleerd samen te brengen.

Kunnen twee mannetjes samen tijdens de paartijd?

Dat wordt afgeraden. Vooral in de voortplantingsperiode neemt de kans op territoriale conflicten sterk toe.

Wanneer moet ik dieren scheiden?

Bij aanhoudende stress, voedselweigering, verwondingen of voortdurend achtervolgen moeten de dieren direct uit elkaar worden gehaald.

Samenvatting

Een succesvolle paartijd begint ruim vóór de eerste paring. Gezonde ouderdieren, optimale huisvesting, goede voeding en voldoende rust vormen daarbij de belangrijkste basis.

Daarnaast is het belangrijk om het gedrag van beide dieren goed te observeren. Normale balts verschilt namelijk duidelijk van gevaarlijke agressie. Door rustig te werken en de dieren niet te forceren, vergroot je de kans op een succesvolle voortplanting aanzienlijk.

In het volgende artikel gaan we dieper in op het daadwerkelijke kweken van stekelnekagamen, de eileg en de verzorging van de eieren.